Bogus\u0142aw Chrabota, Rzeczpospolita<\/p>\n\n\n\n
Do Sierpnia maj\u0105 prawo wszyscy, kt\u00f3rzy brali udzia\u0142 w zmianach \u2013 m\u00f3wi w ECS Bogdan Borusewicz, wsp\u00f3\u0142organizator strajku w Stoczni Gda\u0144skiej, w rozmowie z Bogus\u0142awem Chrabot\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Co dla pana oznacza 40-lecie Solidarno\u015bci?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie da si\u0119 przekaza\u0107 emocji, opowiadaj\u0105c o tamtych wydarzeniach. Ja to prze\u017cy\u0142em, mam osobist\u0105 perspektyw\u0119. To si\u0119 wszystko odzywa, kiedy jestem w Europejskim Centrum Solidarno\u015bci (ECS). Trudno mi zwiedza\u0107 wystaw\u0119. Znam te przedmioty, np. maszyn\u0119 drukarsk\u0105 do drukowania ulotek, i wiem, \u017ce j\u0105 skonstruowa\u0142 zupe\u0142nie domoros\u0142y tw\u00f3rca. Od jakiego\u015b czasu mam pomys\u0142, by zrobi\u0107 wystaw\u0119 pt. \u201eMy\u015bl techniczna opozycji i podziemia”. Tam na pewno pojawi\u0142by si\u0119 Witek \u0141uczywo, kt\u00f3ry pierwszy rozpocz\u0105\u0142 drukowanie ulotek na sicie. W stanie wojennym w Poznaniu zosta\u0142y stworzone nadajniki radiowe wielko\u015bci dw\u00f3ch pude\u0142ek zapa\u0142ek o zasi\u0119gu 2 km, kt\u00f3re my potem produkowali\u015bmy w Gda\u0144sku. \u017baden z tych nadajnik\u00f3w nie wpad\u0142 przez namierzenie, bo ich nie mo\u017cna by\u0142o namierzy\u0107. Tu na wystawie jest maszyna do druku wypuk\u0142ego, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c wtedy powsta\u0142a, a kt\u00f3ra sta\u0142a w profesjonalnie zamaskowanym bunkrze. Tak samo prototyp offset\u00f3w, kt\u00f3re najpierw przerzucali\u015bmy z Zachodu, przede wszystkim jachtami ze Szwecji, ale przemyt by\u0142 ogromnym problemem, dlatego zacz\u0119li\u015bmy je produkowa\u0107 tutaj \u2013 w Gda\u0144sku wykonali\u015bmy prototyp tej maszyny.<\/p>\n\n\n\n Jak 40 lat temu rozumieli\u015bcie ide\u0119 solidarno\u015bci?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie dyskutowali\u015bmy o solidarno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Ale w pewnym momencie pojawi\u0142o si\u0119 has\u0142o, kt\u00f3re przyj\u0119to jako nazw\u0119 zwi\u0105zku.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W nazwie chodzi\u0142o przede wszystkim o to, by uniemo\u017cliwi\u0107 rozbicie tego ruchu na cz\u0119\u015b\u0107? robotnicz\u0105 i inteligenck\u0105. Tego obawia\u0142em si\u0119 w czasie strajku i pilnowa\u0142em, \u017ceby do tego nie dosz\u0142o. Ju\u017c wcze\u015bniej podejmowa\u0142em kroki, \u017ceby to uniemo\u017cliwi\u0107. Bo np. doradcy, kt\u00f3rzy przyjechali do Gda\u0144ska, byli z zupe\u0142nie innego \u015brodowiska ni\u017c robotnicze. Oni byli esencj\u0105? inteligencji warszawskiej. Pilnowa\u0142em, \u017ceby w\u0142adzy nie uda\u0142o si\u0119 nas por\u00f3\u017cni\u0107. Ta solidarno\u015b\u0107 mia\u0142a r\u00f3\u017cne p\u0142aszczyzny, tak\u017ce p\u0142aszczyzn\u0119 solidarno\u015bci zawodowej, bo byli w\u015br\u00f3d nas robotnicy i inteligenci, lekarze, piel\u0119gniarki. To stanowi\u0142o nasz\u0105 si\u0142\u0119, kt\u00f3ra uniemo\u017cliwia\u0142a w\u0142adzy rozbicie, rozcz\u0142onkowanie ruchu. A w\u0142adza bez przerwy pr\u00f3bowa\u0142a nas rozcz\u0142onkowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Czyli na pocz\u0105tku solidarno\u015b\u0107 to by\u0142a po prostu solidarno\u015b\u0107 mi\u0119dzy lud\u017ami. Nie przeciwko komu\u015b, nie przeciwko komunistycznemu pa\u0144stwu? Czy mo\u017ce jednak ju\u017c przeciwko systemowi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Naturalnie, \u017ce przeciw systemowi. Ale z drugiej strony robotnicy si\u0119 bali polityki. Pami\u0119tam, jak nak\u0142ad \u201eRobotnika” przywieziony do Szczecina zosta\u0142 spalony, poniewa\u017c nie chciano w strajku polityki. W Szczecinie by\u0142a jednak zupe\u0142nie inna sytuacja, bo tam nie by\u0142o starej opozycji. My w Gda\u0144sku przygotowali\u015bmy ten strajk, ja go przygotowa\u0142em, potem Wa\u0142\u0119sa to kontynuowa\u0142, prowadzi\u0142 jako lider. Nast\u0105pi\u0142y zmiany lider\u00f3w, to by\u0142o naturalne, bo nast\u0105pi\u0142a tak\u017ce zmiana sytuacji, za\u015b je\u017celiby nas tu nie by\u0142o, to ten strajk wygl\u0105da\u0142by tak jak w Szczecinie. Nie by\u0142oby wolnych zwi\u0105zk\u00f3w, ludzie opozycji byliby usuwani, zachodni dziennikarze nie byliby wpuszczani. W Szczecinie to, co m\u00f3wi\u0142a w\u0142adza, trafi\u0142o na podatny grunt i uda\u0142o jej si\u0119 to wykorzysta\u0107, wygra\u0107, wymodelowa\u0107. A w Gda\u0144sku nie, dlatego \u017ce my tym kierowali\u015bmy i nas nie mo\u017cna by\u0142o przeskoczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n M\u00f3wi pan o wp\u0142ywie na lider\u00f3w strajku? Na Wa\u0142\u0119s\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Przez dwa lata przed strajkiem pracowa\u0142em z tymi lud\u017ami \u2013 i z Wa\u0142\u0119s\u0105, i z ca\u0142\u0105 grup\u0105. Wiedzieli, o co chodzi, jakie s\u0105 zasady, niebezpiecze\u0144stwa, wiedzieli, \u017ce musimy trzyma\u0107 si\u0119 razem, bo b\u0119d\u0105 nas rozbija\u0107 w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b, tak jak w grudniu 1970. Interesowa\u0142em si\u0119 Grudniem, dociera\u0142em do ludzi z nim zwi\u0105zanych, rozmawia\u0142em z nimi. Widzia\u0142em, jak ten ruch si\u0119 tworzy\u0142 i jak zr\u0119cznie i szybko zosta\u0142 spacyfikowany.<\/p>\n\n\n\n Czy w ramach komitetu strajkowego by\u0142y mocne wewn\u0119trzne napi\u0119cia? Mi\u0119dzy Ann\u0105 Walentynowicz, Lechem Wa\u0142\u0119s\u0105, Andrzejem Gwiazd\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n W czasie strajku nie by\u0142o \u017cadnych napi\u0119\u0107. Przecie\u017c my znali\u015bmy si\u0119 \u015bwietnie. Spotykali\u015bmy si\u0119 na uroczysto\u015bciach rodzinnych i dyskutowali\u015bmy. Byli\u015bmy ze sob\u0105 na co dzie\u0144, nie tylko w sprawach opozycyjnych. Pilnowa\u0142em, \u017ceby by\u0142y mi\u0119dzy nami wi\u0119zi osobiste i one by\u0142y bardzo mocne.<\/p>\n\n\n\n Kiedy to si\u0119 zacz\u0119\u0142o psu\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Konflikt wyst\u0105pi\u0142 nie na p\u0142aszczy\u017anie politycznej, a tylko dlatego, \u017ce Walentynowicz chcia\u0142a jecha\u0107 do papie\u017ca, a Wa\u0142\u0119sa nie chcia\u0142 jej zabra\u0107 i to wywo\u0142a\u0142o w nas oburzenie.<\/p>\n\n\n\n Kiedy trzon Solidarno\u015bci zrozumia\u0142, \u017ce nie chodzi ju\u017c tylko o zwi\u0105zki zawodowe, ale o niepodleg\u0142o\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n To by\u0142o jasne od pocz\u0105tku.<\/p>\n\n\n\n Pan by\u0142 dla wielu liderem intelektualnym, wi\u0119c pan to rozumia\u0142. Ale czy oni te\u017c?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ale\u017c moi koledzy robotnicy te\u017c wiedzieli, o co chodzi. W czasie kszta\u0142towania grupy kierowa\u0142em ich w taki spos\u00f3b, \u017ceby wiedzieli… Zreszt\u0105 nie musia\u0142em im tego m\u00f3wi\u0107. W Gda\u0144sku wci\u0105\u017c obecna by\u0142a pami\u0119\u0107 o Grudniu i mi\u0119dzy poziomem \u015bwiadomo\u015bci robotnika tu a robotnika w innych cz\u0119\u015bciach kraju by\u0142a olbrzymia r\u00f3\u017cnica. To nie musieli by\u0107 intelektuali\u015bci, ale wiedzieli, co \u00f3wczesna w\u0142adza robi\u0142a w roku 1970. Widzieli, \u017ce w\u0142adza strzela\u0142a do ludzi, \u017ce la\u0142a si\u0119 krew, \u017ce u\u017cycie broni by\u0142o powszechne. 1100 rannych, 42 zabitych. Musia\u0142a si\u0119 wi\u0119c pojawi\u0107 grupa ludzi, kt\u00f3ra by\u0142a ze mn\u0105 zwi\u0105zana, kt\u00f3r\u0105 stworzy\u0142em na pocz\u0105tku. I kt\u00f3r\u0105 przeszkoli\u0142em. Nie m\u00f3wi\u0142em, co to znaczy niepodleg\u0142o\u015b\u0107, bo tu bez przerwy wszyscy o tym m\u00f3wili. Wiedzieli\u015bmy, \u017ce jeste\u015bmy zale\u017cni od Rosjan, \u017ce oni z nas wysysaj\u0105. Nie musia\u0142em m\u00f3wi\u0107, \u017ce tego nie b\u0119dzie, jak Polska b\u0119dzie niepodleg\u0142a. Nie musia\u0142em m\u00f3wi\u0107, co to jest demokracja, bo ludzie wiedzieli, co to znaczy dyktatura, a demokracja jest przeciwie\u0144stwem dyktatury. Pokazywa\u0142em, co to znaczy niepodleg\u0142o\u015b\u0107, m\u00f3wi\u0142em o W\u0119grzech w 1956, o Czechos\u0142owacji w 1968, razem dyskutowali\u015bmy na temat tych zdarze\u0144, kiedy Rosja interweniowa\u0142a jak u siebie w domu.<\/p>\n\n\n\n Ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 tutaj by\u0142a, tylko trzeba to by\u0142o zebra\u0107, nadbudowa\u0107 i to zaj\u0119\u0142o mi dwa lata. Ci ludzie byli trzonem tego strajku. Oni wiedzieli, w jakim kierunku i\u015b\u0107, \u017ce musi by\u0107 strajk okupacyjny, \u017ce wtedy mo\u017cna panowa\u0107 nad tysi\u0105cami ludzi. Nas by\u0142o tak ma\u0142o, \u017ce gdyby\u015bmy wypu\u015bcili ludzi na ulic\u0119, to nie mo\u017cna by\u0142oby tego opanowa\u0107, kontrolowa\u0107. St\u0105d strajk okupacyjny, poniewa\u017c gdy siedzimy w zak\u0142adzie, nie wychodzimy, to nie pr\u00f3buj\u0105 nas pojedynczo wyci\u0105gn\u0105\u0107, straszy\u0107, wzywa\u0107 do prokuratora. Prokurator chce przes\u0142ucha\u0107? To niech wejdzie.<\/p>\n\n\n\n Ale zacz\u0119\u0142y si\u0119 spory wewn\u0105trz grupy lider\u00f3w…<\/strong><\/p>\n\n\n\n Z moralnego punktu widzenia nie mie\u015bci\u0142o si\u0119 nam w g\u0142owach, czemu Wa\u0142\u0119sa nie chce zabra\u0107 Walentynowicz do papie\u017ca. Ale oczywi\u015bcie konflikt by\u0142 przede wszystkim robiony z zewn\u0105trz. Ja to dostrzega\u0142em. Bezpieka i propaganda kszta\u0142towa\u0142a ca\u0142y czas przekaz, \u017ce to bunt robotniczy, \u017ce Borusewicz to KOR-owiec, antysocjalista, to jest niebezpieczne dla was, \u017ce on jest z wami, u was… Tyle \u017ce trudno by\u0142o nas podzieli\u0107. Na pocz\u0105tku Wa\u0142\u0119sa nas broni\u0142. Pojawi\u0142a si\u0119 te\u017c kwestia powo\u0142ania Jacka Kuronia na doradc\u0119. A Mazowiecki i Geremek widzieli w KOR-ze konkurencj\u0119. To nie by\u0142a ta opozycja twarda, kt\u00f3r\u0105 my byli\u015bmy, oni byli na pograniczu. Przeszli na nasz\u0105 stron\u0119 w sierpniu 1980 i to by\u0142a dla nas olbrzymia pomoc. Zw\u0142aszcza \u017ce przeciwko nam ca\u0142y czas dzia\u0142a\u0142a bezpieka. G\u0142osili swoje tezy na nasz temat w prasie, telewizji, radiu. Z drugiej strony by\u0142a agentura indywidualna \u2013 i to wida\u0107 w materia\u0142ach, kt\u00f3re s\u0105 dost\u0119pne \u2013 kt\u00f3ra otrzymywa\u0142a zadania tworzenia konflikt\u00f3w, wspierania konfliktu, kt\u00f3re stworzy\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy Walentynowicz a Wa\u0142\u0119s\u0105. Potem do tego doszed\u0142 Gwiazda i w pewnym momencie wybuch\u0142 konflikt. Wa\u0142\u0119sa czu\u0142 si\u0119 zagro\u017cony, my\u015bla\u0142, \u017ce chcemy go usun\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n A nie chcieli\u015bcie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie, \u017ce nie. Wa\u0142\u0119sa by\u0142 przyw\u00f3dc\u0105 i nie mo\u017cna by\u0142o tego zrobi\u0107, ca\u0142a opozycja popiera\u0142a Wa\u0142\u0119s\u0119. Ale trudno by\u0142o go popiera\u0107, gdy podejmowa\u0142 decyzje takie jak ta z Walentynowicz. Ale najbardziej znacz\u0105c\u0105 sytuacj\u0105 by\u0142o ods\u0142oni\u0119cie pomnika Grudnia 1970, zwi\u0105zana z nazw\u0105 tego pomnika. My \u2013 razem z Walentynowicz, kt\u00f3ra by\u0142a na pierwszej linii \u2013 chcieli\u015bmy, \u017ceby nazywa\u0142 si\u0119 \u201ePomnikiem pomordowanych stoczniowc\u00f3w”. Z kolei Wa\u0142\u0119sa, Episkopat, kardyna\u0142 Glemp i w\u0142adza \u2013 w tym tak\u017ce ks. Jankowski, kt\u00f3ry gra\u0142 podw\u00f3jn\u0105 rol\u0119, bo by\u0142 po stronie bezpieki \u2013 czyli w\u0142adza wspierana przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, chcieli, \u017ceby nazywa\u0142 si\u0119 inaczej \u2013 \u201ePomnik ofiar grudnia”. Wie pan, jaka jest r\u00f3\u017cnica?<\/p>\n\n\n\n Ofiary by\u0142y po obydwu stronach.<\/strong><\/p>\n\n\n\n To by\u0142 w\u0142a\u015bnie problem. Po pierwsze, trzeba by\u0142o wypisa\u0107 nazwiska poleg\u0142ych. By\u0142o 42 zabitych demonstrant\u00f3w i 2 milicjant\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali zlinczowani, jeden w Gda\u0144sku, drugi w Szczecinie. My nie chcieli\u015bmy pomnika z nazwiskami milicjant\u00f3w, kt\u00f3rzy strzelali do ludzi. To wywo\u0142a\u0142o ostr\u0105 dyskusj\u0119. W wyniku tego stocznia, kt\u00f3ra ideologicznie zosta\u0142a przej\u0119ta przez ks. Jankowskiego, odebra\u0142a Walentynowicz mandat delegata. To wyla\u0142o si\u0119 na zewn\u0105trz, poza kierownictwo Solidarno\u015bci. Ostatecznie pomnik nazywa\u0142 si\u0119 \u201ePomnikiem poleg\u0142ych stoczniowc\u00f3w”, poleg\u0142ych, nie zamordowanych. Po tym konflikcie ju\u017c nie da\u0142o si\u0119 sklei\u0107 \u015brodowiska, zw\u0142aszcza \u017ce Walentynowicz zabrano tytu\u0142 delegata na zjazd. Dla mnie to oznacza\u0142o koniec mojej obecno\u015bci w kierownictwie. Odszed\u0142em w czerwcu 1981 roku i ju\u017c tam nie wraca\u0142em.<\/p>\n\n\n\n Jaka Solidarno\u015b\u0107 by\u0142a tu\u017c przed grudniem 1981 roku?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wci\u0105\u017c bardzo silna. Nasza grupa kierowa\u0142a zwi\u0105zkiem do stycznia 1981 roku. Wa\u0142\u0119sa, Walentynowicz, Gwiazdowie, Ko\u0142odziej, Halina Pie\u0144kowska i ja. Potem nas usuni\u0119to albo sami si\u0119 usun\u0119li\u015bmy, ale Solidarno\u015b\u0107 nadal by\u0142a otwarta na wszystkich. Byli tam te\u017c ludzie partyjni i my ich nie usuwali\u015bmy, to w\u0142adza ich usuwa\u0142a. Solidarno\u015b\u0107 by\u0142a otwarta \u015bwiatopogl\u0105dowo i organizacyjnie. Ona zacz\u0119\u0142a si\u0119 zmienia\u0107 w kierunku \u015bwiatopogl\u0105du chadeckiego dopiero po 1990 roku.<\/p>\n\n\n\n Czy pan jako cz\u0142owiek, kt\u00f3ry tworzy\u0142 Solidarno\u015b\u0107, wci\u0105\u017c si\u0119 z ni\u0105 uto\u017csamia\u0142 w drugiej po\u0142owie roku 1981?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie, ale patrzy\u0142em na to co si\u0119 dzieje z du\u017cym niepokojem.<\/p>\n\n\n\n Pojawia\u0142y si\u0119 symptomy p\u0119kania?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie, ale du\u017ca niefrasobliwo\u015b\u0107 i radykalizacja. My, grupa antysocjalistyczna \u2013 jak nazywa\u0142a nas w\u0142adza \u2013wiedzieli\u015bmy, do jakiego punktu mo\u017cna i\u015b\u0107, \u017ce ruchy antyradzieckie to nie jest dobry kierunek, t\u0142umili\u015bmy radykalizm. Jednak grupy opozycyjne, kt\u00f3re tworzy\u0142y Solidarno\u015b\u0107, by\u0142y wypychane przez aparat w\u0142adzy \u2013 w ten spos\u00f3b ruch si\u0119 radykalizowa\u0142. W\u0142adzy zale\u017ca\u0142o, \u017ceby nas tam nie by\u0142o, bo to uniemo\u017cliwia\u0142o przej\u0119cie zwi\u0105zku.<\/p>\n\n\n\n Jaka by\u0142a rola Wa\u0142\u0119sy od 13 grudnia 1981 do 1989 roku. Uratowa\u0142 Solidarno\u015b\u0107 czy j\u0105 przebudowa\u0142?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Uratowa\u0142. Nie mam zastrze\u017ce\u0144 do tego, co robi\u0142 Wa\u0142\u0119sa w stanie wojennym, on si\u0119 bardzo dobrze zachowywa\u0142. Pojawia\u0142y si\u0119 takie intencje ze strony Episkopatu, by tworzy\u0107 jak\u0105\u015b alternatyw\u0119, zwi\u0105zki chadeckie, to by\u0142o dalece zaawansowane. Najwa\u017cniejsze wtedy by\u0142o pozyskanie Wa\u0142\u0119sy i on wtedy absolutnie zdecydowanie odm\u00f3wi\u0142. Po wyj\u015bciu Wa\u0142\u0119sy z internowania \u2013 oczywi\u015bcie on by\u0142 ca\u0142y czas pilnowany \u2013 kierownictwo podziemia natychmiast nawi\u0105za\u0142o z nim kontakt i dzia\u0142ali\u015bmy razem. Pilnowali\u015bmy, \u017ceby tam nie by\u0142o szczeliny i Wa\u0142\u0119sa zachowywa\u0142 si\u0119 bardzo dobrze, dlatego uratowa\u0142 ten ruch spo\u0142eczny.<\/p>\n\n\n\n W jakim stopniu dzisiejszy zwi\u0105zek NSZZ Solidarno\u015b\u0107 zachowuje ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 z tamtymi ideami?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dzisiaj jest kompletnie inna sytuacja i inny zwi\u0105zek. Oni nie chc\u0105 by\u0107 ruchem spo\u0142ecznym, poza tym nie mog\u0105, bo jest system demokratyczny, tego przy pierwszej Solidarno\u015bci nie by\u0142o. Wtedy Solidarno\u015b\u0107 by\u0142a wszystkim.<\/p>\n\n\n\n Powinni zmieni\u0107 nazw\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n To ich sprawa. Ale do Sierpnia maj\u0105 prawo wszyscy, kt\u00f3rzy brali udzia\u0142 w zmianach.<\/p>\n\n\n\n Ale wy\u0142\u0105czno\u015bci nie maj\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie, \u017ce nie. Problemem tego zwi\u0105zku jest to, \u017ce wszyscy, kt\u00f3rzy byli liderami tworzenia si\u0119 tego zwi\u0105zku w 1980 roku, s\u0105 gdzie indziej, nie u nich. My\u015bl\u0119, \u017ce to dlatego, \u017ce oni o to nie dbali.<\/p>\n\n\n\n Rafa\u0142 Trzaskowski tworzy formacj\u0119 obywatelsk\u0105 o roboczej nazwie Nowa Solidarno\u015b\u0107. Czy odwo\u0142ywanie si\u0119 w ten spos\u00f3b do idei tamtej Solidarno\u015bci ma dzisiaj sens? Jest w tym jaka\u015b racja?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jest, bo solidarno\u015b\u0107 mi\u0119dzyludzka jest potrzebna. Ale tego, co by\u0142o, nie da si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107. Za to odwo\u0142ywanie si\u0119 do Solidarno\u015bci w Polsce jest potrzebne.<\/p>\n\n\n\n Nie boi si\u0119 pan, \u017ce NSZZ Solidarno\u015b\u0107 uderzy w Trzaskowskiego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n NSZZ Solidarno\u015b\u0107 jest dawno po stronie PiS-u i jest zapleczem PiS-u.<\/p>\n\n\n\n Ale czy nie ma pan obaw, \u017ce dojdzie do s\u0105dowego konfliktu o nazw\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Co jaki\u015b czas dochodzi do konfliktu. Swego czasu odebrano znaczek Solidarno\u015bci \u201eGazecie Wyborczej”. Odwzorowa\u0107 tego, co by\u0142o, si\u0119 nie da.<\/p>\n\n\n\n Daje pan prawo Trzaskowskiemu, \u017ceby wpisa\u0142 si\u0119 w t\u0119 tradycj\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ka\u017cdemu daj\u0119 takie prawo. Gdy w 20-lecie Sierpnia SLD podj\u0119\u0142o uchwa\u0142\u0119, \u017ce byli\u015bmy wielkim ruchem, \u017ce mieli\u015bmy racj\u0119, wtedy si\u0119 najbardziej ucieszy\u0142em, \u017ce ci ludzie, kt\u00f3rzy w wi\u0119kszo\u015bci byli po drugiej stronie, uznali nasze racje.<\/p>\n\n\n\n \u2014wsp\u00f3\u0142praca Magdalena Pernet<\/p>\n\n\n\n Bogdan Borusewicz jest politykiem Platformy Obywatelskiej i wicemarsza\u0142kiem Senatu, by\u0142ym opozycjonist\u0105, wsp\u00f3\u0142pracownikiem KOR, dzia\u0142aczem Wolnych Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych Wybrze\u017ca i marsza\u0142kiem Senatu w latach 2005\u20132015<\/em><\/p>\n\n\n\n